De Overgang, wat is de overgang? 

Overzicht

EEN COMPLEET OVERZICHT OVER DE OVERGANG

Elke vrouw raakt op een gegeven moment in de overgang. De overgang omvat de gehele periode van vruchtbaarheid van de vrouw naar onvruchtbaarheid van de vrouw. Gemiddeld duurt de overgang ongeveer tien jaar. Dit kan korter duren, maar mogelijk ook veel langer. De meesten zo rond hun 45e. Maar het kan ook veel eerder zijn. Je bent dan in de vervroegde overgang. Ook ervaart elke vrouw de overgang op haar eigen manier. De ene vrouw heeft er veel last van, een andere vrouw veel minder. 

Hier proberen we je een zo compleet mogelijk overzicht te geven van wat de overgang nu eigenlijk is en welke fases dat daarbij horen. We geven je tips en hopen je daarmee de juiste weg te wijzen. 

WAT IS DE OVERGANG?

Maar wat is de overgang nu eigenlijk? De overgang omvat de gehele periode van vruchtbaarheid van de vrouw naar onvruchtbaarheid. De lichamelijke veranderingen die te maken hebben met de overgang duren gemiddeld vijf tot tien jaar. Tijdens deze veranderingen daalt de oestrogeenspiegel met tachtig procent.

De overgang ontstaat door de veroudering van de eierstokken. Een vrouw heeft bij de geboorte enkele duizenden eicellen in aanleg, waarvan er gedurende haar vruchtbare leven maar een paar honderd tot rijping komen. Bij een vrouw in de overgang zijn letterlijk haar eitjes op.

OESTROGEEN EN PROGESTERON

Als een vrouw geen eitjes meer heeft, heeft dit grote gevolgen omdat de eierstokken de vrouwelijke geslachtshormonen oestrogeen en progesteron aanmaken. Deze hormonen zorgen voor de ontwikkeling van de vrouwelijke geslachtskenmerken. Zoals borstvorming, het produceren van eicellen, het reguleren van de menstruatiecyclus, vruchtbaarheid en zwangerschap.

oestrogeen
Oestrogeen

BESCHERMENDE FUNCTIE VROUWELIJKE GESLACHTSHORMONEN

Wat verder meespeelt is dat de vrouwelijke geslachtshormonen oestrogeen en progesteron tevens een beschermende functie hebben. Zo verkleinen ze de kans op hart- en vaatziekten, houden ze je huid en slijmvliezen elastisch en beschermen ze je tegen botontkalking (osteoporose). In de overgang neemt de aanmaak van deze hormonen af en word je onvruchtbaar.

UIT WELKE FASEN BESTAAT DE OVERGANG?

De overgang bestaat uit twee fases: de premenopauze en de postmenopauze. De menopauze is het moment ertussen en dat is slechts een kort moment dat pas achteraf is vast te stellen.

PREMENOPAUZE

Voor je de menopauze bereikt, zit je in de premenopauze. Dit is een periode waarin je nog menstrueert en dus helemaal niet aan de overgang denkt. Echter, in deze fase maken je eierstokken al steeds meer met pieken en dalen oestrogeen aan. Je eierstokken worden ouder en de kwaliteit van je laatste eicellen is minder.

ONREGELMATIGE MENSTRUATIECYCLUS

Naarmate de tijd verstrijkt krijg je een onregelmatige menstruatiecyclus. In het begin wordt je cyclus vaak wat korter. Je eicellen rijpen namelijk sneller wat ertoe leidt dat je bijvoorbeeld elke drie weken menstrueert.

MENSTRUATIECYCLI OVERSLAAN

Na de periode van onregelmatige menstruatiecycli ga je cycli overslaan. Je krijgt dan minder makkelijk een eisprong. Het kan zijn dat je een halfjaar niet ongesteld bent en dan ineens twee keer kort achter elkaar. Dit komt omdat het moeilijker is voor je eierstokken een eicel te laten rijpen. Maar af en toe lukt dat nog wel. Weer wat later in de premenopauze daalt je oestrogeenniveau. Dit veroorzaakt mogelijk klachten zoals opvliegers, nachtzweten en stemmingswisselingen.

Menstruatiecyclus
reguliere menstruatiecyclus

“Overgangsklachten stoppen pas als je een nieuw hormonaal evenwicht hebt gevonden”

MENOPAUZE

De menopauze is het moment van je allerlaatste menstruatie. Het is duidelijk is dat je eierstokken geen eicel meer kunnen produceren. Je eicellen zijn op. Je kunt het moment van de menopauze pas achteraf vaststellen, namelijk een jaar na de laatste menstruatie. Wel is het mogelijk ongeveer te voorspellen wanneer het moment van menopauze zal plaatsvinden. Als de cycluslengte langer dan zes weken is, volgt de menopauze namelijk meestal binnen een tot twee jaar.

POSTMENOPAUZE

Een jaar nadat je voor het laatst ongesteld bent geweest, ben je officieel in de postmenopauze. Deze periode duurt zo’n dertig tot veertig jaar. Dit komt omdat we steeds ouder worden. In deze periode gaat het vooral om het vinden van een nieuwe balans. Je lichaam en geest moeten wennen aan minder vrouwelijk hormoon.

HORMOONTHERAPIE

Als je vroeg in de overgang terechtkomt heeft dit mogelijk een aantal gevolgen voor je gezondheid op latere leeftijd. Hormoontherapie kan in deze situatie bescherming bieden. Door tijdig actie te ondernemen is er mogelijk minder kans op toekomstige klachten.

Meer over hormoontherapie lees je hier.

WELKE OVERGANGSKLACHTEN ZIJN ER?

Vrouwen in de overgang klagen dat ze vaak moe zijn, hebben hoofdpijn of zelfs migraine. Ze hebben meer behoefte aan tijd voor zichzelf en rommelen een beetje met hun ongesteldheid. Dit kunnen allerlei klachten zijn en ze zitten niet lekker in hun vel. Veel vrouwen hebben naast moeheid ook ineens nieuwe, vage klachten die niet meer weggaan. De lijst met symptomen die bij de overgang horen is lang en is voor iedereen verschillend. We hebben 21 veel voorkomende overgangsklachten op een rij gezet, inclusief tips wat je er tegen kunt doen. Enkele veel voorkomende symptomen zijn: 

STEMMINGSWISSELINGEN

De hormoonschommelingen die je krijgt tijdens de overgang kunnen je somber, prikkelbaar, angstig of nerveus maken. Deze ‘buien’ komen ineens opzetten, maar gaan gelukkig meestal ook weer voorbij.

SLECHTE NACHTRUST

Je slaappatroon verandert mogelijk in de overgang. Om te beginnen neemt je slaapbehoefte af naarmate je ouder wordt – of je nu in de overgang zit of niet. Maar heb je door de overgang last van opvliegers en transpiratie, dan verstoort dit je nachtrust natuurlijk behoorlijk. 
 

OPVLIEGERS

Het krijgen van opvliegers zijn de bekendste signalen dat de overgang is begonnen. Een opvlieger is een plotseling opkomende hitte die mogelijk samengaan met zweten, een versnelde hartslag, tintelingen, misselijkheid en zware en vermoeide ledematen. Je gezicht, hals en borst kleuren bij een opvlieger meestal rood.

“Gemiddeld duurt een opvlieger tussen de een en drie minuten”

HOE WORDEN OPVLIEGERS VEROORZAAKT? 

Opvliegers worden veroorzaakt door hormonale veranderingen. Doordat je oestrogeenniveau daalt, wordt de thermostaat in je hersenen ontregeld. Daarbij komt adrenaline vrij, waardoor je bloeddruk stijgt, je hart harder gaat kloppen en je bloedvaten wijder open gaan staan. Oftewel, een opvlieger.

HOE LANG DUREN OPVLIEGERS?

Gemiddeld duurt een opvlieger tussen de een en drie minuten. Sommige vrouwen krijgen jaren voor de menopauze al opvliegers, maar de meesten pas na de laatste menstruatie. Veel vrouwen zijn er na een jaar weer van af. Gemiddeld bij driekwart van de vrouwen behoren opvliegers binnen vijf jaar tot het verleden.

WAT STIMULEERT OPVLIEGERS?

Naast hormonen zijn er ook externe factoren die invloed hebben op de duur of de heftigheid van opvliegers. Vrouwen die roken blijken eerder, meer en langer last te hebben van opvliegers. Daarnaast ervaren veel vrouwen dat hun opvliegers worden versterkt door stress, alcohol, koffie, thee en gekruid eten. We hebben hier 7 tips om opvliegers te lijf te gaan voor je verzameld.  

Isa Hoes en Medina Schuurman Gezondheidsbeurs

NACHTZWETEN

De nachtelijke opvlieger uit zich vaak in een transpiratie-aanval (nachtzweten) die je uit je slaap houdt. Ongeveer zeventig procent van alle vrouwen in de overgang heeft last van opvliegers. De ene vrouw heeft ze meer en langer dan een andere. Het aantal opvliegers verschilt van vrouw tot vrouw. Van een paar keer per maand tot meerdere per uur.

WAT GEBEURT ER IN JE HERSENEN TIJDENS DE OVERGANG?

Tijdens de overgang daalt het oestrogeenniveau en dat is van grote invloed op de hersenen. De overgang wordt daarom wel eens vergeleken met de puberteit van een meisje. Ook dan zijn er heftige hormoonveranderingen. Vrouwen maken dit dus twee keer mee in hun leven.

In de puberteit beginnen de vrouwelijke geslachtshormonen te werken en wordt een meisje voor het eerst ongesteld. Een menstruatie komt tot stand door een ingewikkeld samenspel tussen hersenen, eierstokken en baarmoeder. Daarbij is er een aantal hormonen die een belangrijke rol spelen. Zo is er onder de hersenen een hersenaanhangsel, de hypofyse geheten, die van grote invloed is vanaf de puberteit maar ook tijdens de overgang.

WAT IS EEN HYPOFYSE?

De hypofyse is een kleine klier die het follikelstimulerend hormoon (FSH) afgeeft. Dit zorgt ervoor dat elke maand een eicel tot rijping komt. Ook zorgt het ervoor dat de eierstokken het hormoon oestrogeen aanmaken. Na tien tot veertien dagen is de eicel rijp. Een ander hormoon uit de hypofyse is het luteïniserend hormoon (LH).

WAT IS HET LUTEÏNISEREND HORMOON (LH)?

Het luteïniserend hormoon zorgt ervoor dat de eisprong (ovulatie) plaatsvindt. In het vruchtbare leven maken de eierstokken de hormonen oestrogeen en progesteron. Deze twee hormonen zorgen voor de rijping van het eiblaasje, de eisprong en de opbouw van het baarmoederslijmvlies. Als dit goed gebeurt, kan een bevruchte eicel zich innestelen en ontstaat eventueel een zwangerschap.

KUN JE ZWANGER RAKEN TIJDENS DE OVERGANG?

Het komt voor dat vrouwen van eind veertig, begin vijftig totaal onverwacht zwanger raken. Dat het hen echt overvalt. Dit omdat ze al maanden, soms een jaar lang niet meer ongesteld zijn en denken dat ze niet meer vruchtbaar zijn. Juist de fase na je (vermeende) laatste menstruatie is verraderlijk. Je hypofyse is namelijk nog steeds flink aan het werk het oestrogeen weer op peil te krijgen. En soms lukt het om toch nog een laatste eitje te laten springen. Zelf heb je dat dan niet in de gaten, want je wordt niet meer ongesteld. Tot je ineens zwanger blijkt te zijn. Het is dus slim om tot ruim een jaar na je laatste menstruatie anticonceptie te gebruiken.

HEBBEN MANNEN OOK EEN OVERGANG?

Mannen hebben ook een soort overgang: de penopauze. Bij mannen daalt in de periode – grofweg tussen 50 en 60 jaar – het testosteronniveau heel geleidelijk. Dus ze merken er nauwelijks iets van. Bij vrouwen gaat de hormoondaling echter snel. Het brein moet daaraan echt wennen. Het temperatuurcentrum in het brein raakt bijvoorbeeld ontregeld. Vandaar de opvliegers. En er kunnen stemmingswisselingen optreden. Gelukkig past het brein zich na verloop van tijd aan de nieuwe hormoonrealiteit aan en nemen de overgangsklachten af. Dit geeft dan weer rust in je hoofd.

Ook mannen hebben een soort overgang namelijk, de penopauze

WAT IS DE INVLOED VAN DE OVERGANG OP JE SEKSLEVEN? 

Bij ongeveer 25 procent van de 50+-vrouwen lijdt hun seksleven onder de overgang! Hoe komt dat? Laten we om het antwoord daarop te vinden eerst eens kijken wat er precies verandert in je lichaam tijdens de overgang. En wat we kunnen doen om eventuele klachten te voorkomen of verlichten.

Zin in seks krijgen is voor veel vrouwen vaak al een complex proces. En al helemaal als ze dan ook nog eens in de overgang zitten. Als er lichamelijk of geestelijk iets uit balans is, heeft dit direct invloed op de zin in seks.

MINDER ZIN IN SEKS

Overgangsklachten als opvliegers en stemmingswisselingen kunnen de seksuele motivatie verlagen. Maar ook nachtelijke zweetaanvallen, die vaak op hun beurt weer slapeloosheid, zenuwachtigheid en een slecht humeur veroorzaken, kunnen voor minder zin in seks zorgen.

MINDER ZIN IN SEKS

Overgangsklachten als opvliegers en stemmingswisselingen kunnen de seksuele motivatie verlagen. Maar ook nachtelijke zweetaanvallen, die vaak op hun beurt weer slapeloosheid, zenuwachtigheid en een slecht humeur veroorzaken, kunnen voor minder zin in seks zorgen.

MEER BEHOEFTE AAN INTIMITEIT

Tijdens de overgang kan er sowieso een verandering plaatsvinden in de beleving van de seksualiteit. Dat wat je vroeger heel prettig en spannend vond, gaat je dan tegenstaan. Vaak wordt de behoefte aan seks minder, terwijl de behoefte aan intimiteit blijft of zelfs groter wordt: knuffelen, zoenen en strelen worden belangrijker dan een orgasme krijgen.

SEKSLEVEN TIJDENS OVERGANG ANDERS WILLEN

Na de menopauze, wanneer het lichaam relatief over meer testosteron beschikt, neemt de lust vaak weer toe. Die verandering in seksbeleving tijdens de overgang is dus heel normaal. Maar het kan wel een probleem opleveren in de relatie met je partner. Zijn verwachtingspatroon blijft misschien hetzelfde en dan begrijpt hij misschien niet direct dat jij het seksleven tijdens de overgang liever anders wil.

NIET ONGEWENST ZWANGER

Het is dus belangrijk om hier samen over te praten. Het positieve is dat de angst voor een ongewenste zwangerschap definitief wegvalt en voor de meeste vrouwen geldt dat de kinderen wat zelfstandiger zijn of al uitgevlogen, wat betekent dat je meer tijd en oog hebt voor elkaar. En dat de seks dus weer kan opbloeien.

GEVOELSLEVEN VAN DE VROUW VERANDERT

Daarnaast gaat deze fase vaak gepaard met gebeurtenissen die een grote invloed kunnen hebben op het gevoelsleven van de vrouw. De kinderen die onafhankelijk worden. Ouders die ziek of hulpbehoevend zijn of sterven. De partner die nu rond de vijftig is en misschien ook niet de leukste en makkelijkste periode van zijn leven doormaakt. Ook de angst om niet meer sexy of mooi gevonden te worden omdat ze “oud” is, zit diep, en kan het seksleven verstoren. Het omgekeerde komt ook voor: dat een vrouw juist meer zin heeft in seks.

Scroll naar top